اگر صاحب کسب‌وکار یا شغل هستید، احتمالاً نام تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیات‌های مستقیم را شنیده‌اید. این تبصره برای برخی صاحبان مشاغل حقیقی شرایطی فراهم می‌کند تا به‌جای انجام کامل فرآیند اظهارنامه مالیاتی، مالیات آن‌ها به‌صورت مقطوع تعیین و پرداخت شود. البته استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ برای همه صاحبان مشاغل امکان‌پذیر نیست و عواملی مانند نوع مؤدی، میزان فروش و شرایط تعیین‌شده برای عملکرد همان سال در مشمول شدن آن تأثیر دارند.
در این مقاله ابتدا بررسی می‌کنیم تبصره ماده ۱۰۰ دقیقاً چیست، چه کسانی میتوانند از آن استفاده کنند و سقف فروش برای استفاده از آن چقدر است؟
تبصره ماده ۱۰۰ چیست؟
تبصره ماده ۱۰۰ قانون مالیات‌های مستقیم، روشی برای تعیین مالیات مقطوع برخی صاحبان مشاغل است. در این روش، در صورت وجود شرایط لازم، مؤدی به‌جای ارائه اظهارنامه مالیاتی عادی، مالیات تعیین‌شده در فرم تبصره ماده ۱۰۰ را می‌پذیرد و آن را پرداخت می‌کند.
هدف اصلی این تبصره، ساده‌تر شدن فرآیند انجام تکالیف مالیاتی برای مؤدیان واجد شرایط است. بنابراین، تبصره ماده ۱۰۰ را نباید به معنی «معافیت از مالیات» دانست بلکه موضوع آن تعیین و پرداخت مالیات به روشی ساده‌تر است.
چه مودیانی میتوانند از تبصره ماده ۱۰۰ استفاده کنند؟
تبصره ماده ۱۰۰ برای صاحبان مشاغل واجد شرایط در نظر گرفته شده است بنابراین صرفاً داشتن یک کسب‌وکار به معنی امکان استفاده قطعی از این تبصره نیست ،
به‌طور کلی، برای بررسی امکان استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ باید حداقل این موارد را در نظر گرفت:
- مؤدی باید در گروه صاحبان مشاغل قرار داشته باشد(برخی از مشاغل در صنایع خاص در سال های قبل از 1404 مشمول استفاده از فرم تبصره ماده 100 نبوده اند مانند صنایع دستی و گردشگری که از سال 1404 این مشاغل نیز میتوانند از تبصره ماده 100 استفاده کنند )
- میزان فروش یا درآمد فعالیت باید در محدوده سقف تعیین‌شده برای همان عملکرد باشد(مبلغ سقف تبصره ماده 100 توسط سازمان امور مالیاتی و بر اساس موارد مرتبط در قانون بودجه تعیین میشود)
- شرایط و محدودیت‌های اعلام‌شده در دستورالعمل مربوط به آن سال باید رعایت شده باشد.
- اطلاعات مربوط به فعالیت و پرونده مالیاتی باید با اطلاعات موجود در سامانه مالیاتی مطابقت داشته باشد.
- در صورت بارگذاری فرم تبصره ماده ۱۰۰ برای مؤدی، اطلاعات فرم نیز باید بررسی شود(اگر فرم تبصره 100 برای مودی بارگذاری نشود باید نسبت به ارسال اظهارنامه مالیاتی اقدام کند)
بنابراین پاسخ سؤال «چه کسانی مشمول تبصره ماده ۱۰۰ هستند؟» را نمی‌توان فقط با یک معیار مشخص کرد، میزان فروش، نوع فعالیت و وضعیت پرونده مالیاتی وسوابق سنوات قبل و همچنین بارگذاری شده فرم تبصره ماده 100 برای مودی باید در کنار هم بررسی شوند.
شرایط استفاده صاحبان مشاغل از تبصره ماده ۱۰۰
مهم‌ترین شرط، قرار گرفتن فعالیت در چارچوب تعیین‌شده برای تبصره ماده ۱۰۰ در همان سال عملکرد است. یکی از اصلی‌ترین معیارها نیز مجموع فروش کالا و ارائه خدمات ، تراکنش های بانکی ورودی و سوابق سنوات قبل و ضرایب اینتا کد مودی است. برای نمونه، در دستورالعمل مربوط به عملکرد سال ۱۴۰۴، صاحبان مشاغلی که مجموع فروش خالص کالا و ارائه خدمات آن‌ها حداکثر ۷۲۰ میلیارد ریال باشد، در صورت احراز سایر شرایط، در محدوده مالیات مقطوع تبصره ماده ۱۰۰ قرار می‌گیرند.
نکته دیگری که باید به آن توجه کنید این است که قرار گرفتن فروش در محدوده سقف، به‌تنهایی به معنی مشمولیت قطعی نیست. برای تشخیص نهایی باید شرایط و اطلاعات پرونده نیز بررسی شود. به همین دلیل، قبل از پذیرش فرم تبصره ماده ۱۰۰ بهتر است اطلاعات نمایش‌داده‌شده در سامانه را با وضعیت واقعی کسب‌وکار خود مقایسه کنید.
سقف فروش و درآمد برای استفاده از تبصره ماده ۱۰۰
سقف فروش یکی از مهم‌ترین معیارهای تعیین مشمولیت تبصره ماده ۱۰۰ است و برای هر عملکرد ممکن است متفاوت باشد.
برای عملکرد سال ۱۴۰۴، سقف مجموع فروش خالص کالا و ارائه خدمات برای استفاده از مالیات مقطوع موضوع تبصره ماده ۱۰۰، ۷۲۰ میلیارد ریال معادل ۷۲ میلیارد تومان تعیین شده است.
یعنی اگر مجموع فروش خالص کالا و خدمات یک صاحب شغل در سال ۱۴۰۴ بیشتر از این مبلغ باشد، صرفاً بر اساس شرط سقف فروش، امکان استفاده از مالیات مقطوع تبصره ماده ۱۰۰ را نخواهد داشت و باید تکلیف مالیاتی خود را از مسیر مربوط به اظهارنامه یا سایر مقررات تعیین‌شده انجام دهد.
پس هنگام بررسی سقف تبصره ماده ۱۰۰، همیشه ابتدا مشخص کنید درباره کدام سال عملکرد صحبت می‌کنیم.
مالیات تبصره ماده ۱۰۰ چگونه محاسبه میشود؟
یکی از سؤال‌های مهم این است که مبلغ مالیاتی که در فرم تبصره ماده ۱۰۰ نمایش داده میشود، دقیقاً از کجا آمده است؟
مالیات تبصره ماده ۱۰۰ برخلاف اظهارنامه عادی، برای مؤدیان واجد شرایط به‌صورت مالیات مقطوع تعیین میشود. سازمان امور مالیاتی با استفاده از اطلاعات و سوابق موجود در پایگاه‌های اطلاعاتی خود، از جمله اطلاعات مربوط به فروش و درآمد، سوابق مالیاتی و سایر داده‌های مرتبط با پرونده، مبلغ مالیات مقطوع را تعیین و در فرم مربوط به مؤدی نمایش می‌دهد.
بنابراین، سقف فروش ۷۲۰ میلیارد ریال به معنی مبلغ مالیات نیست بلکه نصابی است که برای بررسی امکان استفاده از مالیات مقطوع عملکرد سال ۱۴۰۴ تعیین شده است.
برای مثال، دو صاحب کسب‌وکار ممکن است هر دو در محدوده سقف فروش قرار داشته باشند اما الزاماً مبلغ مالیات یکسانی برای آن‌ها تعیین نشود، زیرا اطلاعات و سوابق مالیاتی پرونده‌ها می‌تواند متفاوت باشد.
نحوه ثبت و ارسال فرم تبصره ماده ۱۰۰
فرم تبصره ماده ۱۰۰ به‌صورت الکترونیکی از طریق درگاه خدمات الکترونیک سازمان امور مالیاتی به نشانی my.tax.gov.ir در اختیار مؤدیان قرار می‌گیرد. برای عملکرد سال ۱۴۰۴، صاحبان مشاغل واجد شرایط میتوانند فرم مربوط به خود را در این درگاه مشاهده کنند.
برای جلوگیری از اشتباه، فرآیند را می‌توان به این ترتیب انجام داد:
- مرحله اول: ورود و مشاهده فرم
- مرحله دوم: بررسی اطلاعات
- مرحله سوم: بررسی مبلغ مالیات
- مرحله چهارم: تصمیم‌گیری
- مرحله پنجم: دریافت رسید
پس از ارسال نهایی، رسید یا شماره پیگیری را ذخیره کنید. صرف مشاهده فرم یا تکمیل اطلاعات به معنی انجام قطعی تکلیف نیست مدرک نهایی ارسال را برای سوابق خود نگهداری کنید.
مهلت ارسال فرم تبصره ماده ۱۰۰
برای عملکرد سال ۱۴۰۴، مهلت تسلیم اظهارنامه مالیات بر درآمد صاحبان مشاغل، فرم مالیات مقطوع تبصره ماده ۱۰۰ و پرداخت مالیات متعلق، طبق بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۵/۴۵ مورخ ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ تا ۳۰ آبان ۱۴۰۵ تمدید شده است.
بنابراین اگر در سال ۱۴۰۵ در حال تعیین تکلیف مالیات عملکرد ۱۴۰۴ هستید، ۳۰ آبان ۱۴۰۵ را به‌عنوان آخرین مهلت فعلی در نظر بگیرید.
نکته مهم این است که این تاریخ مربوط به عملکرد سال ۱۴۰۴ است و نباید آن را به‌عنوان یک مهلت ثابت برای همه سال‌های آینده در نظر گرفت ، زیرا طبق قوانین موجود سه ماه بعد از پایان سالی آخرین مهلت ارسال فرم تبصره ماده 100 می باشد (یعنی پایان خرداد ماه بعد از سال مالی)
همچنین این مهلت فقط برای ارسال فرم نیست؛ بخشنامه مذکور، اظهارنامه صاحبان مشاغل و پرداخت مالیات متعلق عملکرد ۱۴۰۴ را نیز دربر می‌گیرد.
چه اطلاعاتی برای تکمیل تبصره ماده ۱۰۰ اهمیت دارد؟
برای تکمیل فرم تبصره ماده ۱۰۰، اطلاعات نمایش‌داده‌شده در سامانه اهمیت زیادی دارد. مهم‌ترین مواردی که باید بررسی شوند عبارت‌اند از:
- اطلاعات هویتی و پرونده مالیاتی
- نوع فعالیت و وضعیت کسب‌وکار و ضرایب اینتا کد انتخابی
- میزان فروش و درآمد ثبت‌شده
- اطلاعات مربوط به تراکنش‌ها و داده‌های مالی موجود (شامل سامانه مودیان ، معاملات فصلی و گزارشات مواصله طرف مقابل)
- سوابق مالیاتی و وضعیت پرداخت مالیات
قبل از تأیید فرم، اطلاعات را با وضعیت واقعی فعالیت خود مقایسه کنید. اگر مغایرتی وجود دارد، بهتر است قبل از ارسال نهایی، علت آن را بررسی کنید:
برای مثال، اگر در سامانه مبلغ فروش شما کمتر از فروش واقعی ثبت شده باشد، موضوع را نادیده نگیرید. در مقررات عملکرد ۱۴۰۴ پیش‌بینی شده است که اگر فروش واقعی مؤدی بیشتر از رقم محاسبه‌شده توسط سازمان باشد اما همچنان از سقف مقرر عبور نکند، مؤدی باید رقم واقعی فروش را در فرم درج کند و مالیات بر مبنای اطلاعات واقعی تعیین شود.
از طرف دیگر، اگر فروش واقعی از سقف ۷۲۰ میلیارد ریال بیشتر باشد، دیگر صرفاً با اصلاح رقم فروش نمی‌توان از تبصره ماده ۱۰۰ استفاده کرد و باید تکلیف مالیاتی از مسیر مربوط به اظهارنامه انجام شود(برای پرونده های مشارکتی هر چند نفر باشند سقف فروش تا 1.440 میلیارد ریال قابل قبول می باشد)
مزایا و معایب استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ برای صاحبان مشاغل
مزایا
- مهم‌ترین مزیت تبصره ماده ۱۰۰، ساده‌تر شدن فرآیند انجام تکالیف مالیاتی برای مؤدیان واجد شرایط است.
- کاهش نیاز به انجام برخی فرآیندهای مربوط به اظهارنامه
- مشخص بودن مبلغ مالیات و نحوه پرداخت آن
- کاهش زمان موردنیاز برای انجام تکالیف مالیاتی
- البته استفاده از این مزایا به داشتن شرایط لازم و تأیید اطلاعات مالیاتی مؤدی بستگی دارد.
معایب
- تبصره ماده ۱۰۰ برای همه مؤدیان مناسب نیست و قبل از انتخاب آن باید شرایط استفاده بررسی شود.
- مؤدی باید شرایط و ضوابط تعیین‌شده برای استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ را داشته باشد.
- اگر اطلاعات مالی ثبت‌شده در سامانه با وضعیت واقعی کسب‌وکار مغایرت داشته باشد، تأیید فرم بدون بررسی می‌تواند برای مؤدی مشکل‌ساز شود.
- قبل از تأیید، بهتر است مبلغ مالیات تعیین‌شده و اطلاعات مبنای محاسبه آن با دقت بررسی شود.
- در صورت وجود ابهام یا مغایرت، بهتر است قبل از تأیید فرم با مشاور مالیاتی مشورت شود.
آیا با استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ از رسیدگی مالیاتی معاف می‌شویم؟
استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ را نباید به معنی معافیت کامل از رسیدگی مالیاتی دانست.این تبصره در اصل یک روش ساده‌تر برای انجام تکالیف و تعیین مالیات مؤدیان واجد شرایط است. بنابراین، استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ با معافیت مالیاتی تفاوت دارد و نباید این دو را یکسان در نظر گرفت.
برای مثال، اگر بعداً اسناد و مدارکی به دست سازمان برسد که نشان دهد فروش واقعی مؤدی بیش از مبلغ مبنای مالیات مقطوع بوده، موضوع می‌تواند بررسی شود.
اعتراض به مالیات تعیین‌شده از طریق تبصره ماده ۱۰۰
اگر مؤدی نسبت به مالیات تعیین‌شده اعتراض داشته باشد، باید شرایط و فرآیند اعتراض مالیاتی مربوط به همان سال را بررسی و از مسیر قانونی تعیین‌شده اقدام کند(مودی باید به سازمان أمور مالیاتی مربوطه مراجعه و از طریق ممیز واحد خدمات جهت ثبت اعتراض خود بصورت دستی اقدام نماید ) . قبل از اعتراض، بهتر است اطلاعات فروش، درآمد، سوابق مالیاتی و مبلغ مالیات تعیین‌شده بررسی شود تا مشخص شود اختلاف دقیقاً از کجا ایجاد شده است.
اگر اطلاعات فرم تبصره ماده ۱۰۰ اشتباه باشد چه باید کرد؟
اگر اطلاعات فرم با واقعیت کسب‌وکار شما مطابقت ندارد، قبل از تأیید نهایی فرم، اختلاف را مشخص کنید.برای مثال فرض کنید در فرم سامانه فروش شما ۵۰ میلیارد تومان نمایش داده شده، اما بر اساس اسناد و مدارک واقعی، فروش شما ۶۰ میلیارد تومان بوده است. در این مثال، فروش واقعی ۶۰ میلیارد تومان همچنان کمتر از سقف ۷۲ میلیارد تومان است؛ بنابراین صرف افزایش رقم فروش باعث خروج مؤدی از محدوده سقف نمی‌شود.
در این شرایط ابتدا مشخص کنید:
- رقم نمایش‌داده‌شده در سامانه دقیقاً مربوط به چه نوع اطلاعاتی است؟
- فروش واقعی شما بر اساس مدارک چه مبلغی است؟
- آیا رقم واقعی همچنان زیر سقف ۷۲۰ میلیارد ریال قرار دارد؟
- آیا اختلاف ناشی از تراکنش‌های غیرتجاری، اطلاعات ناقص یا ثبت اشتباه فروش است؟
اگر فروش واقعی بیشتر از رقم اعلام‌شده باشد اما همچنان در محدوده سقف مقرر قرار داشته باشد، در ضوابط عملکرد ۱۴۰۴ امکان درج فروش واقعی در فرم پیش‌بینی شده است و مالیات بر مبنای فروش واقعی تعیین میشود.
اما اگر فروش واقعی از سقف ۷۲۰ میلیارد ریال عبور کند، موضوع متفاوت است و مؤدی دیگر واجد شرایط استفاده از مالیات مقطوع تبصره ماده ۱۰۰ نخواهد بود.
تبصره ماده ۱۰۰ در سال ۱۴۰۵
شرایط تبصره ماده ۱۰۰ هر سال بر اساس مقررات و دستورالعمل‌های همان سال تعیین میشود. بنابراین برای استفاده از این تبصره در سال ۱۴۰۵ باید شرایط، سقف فروش و مهلت‌های اعلام‌شده برای عملکرد مربوط را جداگانه بررسی کردو در حال حاضر هیچ گونه مبلغ ، بخشنامه یا موارد مرتبط در خصوص سال 1405 اعلام نشده است .
سقف و شرایط استفاده در سال ۱۴۰۵
در این بخش باید بین سال عملکرد و سال انجام تکلیف مالیاتی تفاوت قائل شویم، در حال حاضر، سقف ۷۲۰ میلیارد ریال مربوط به عملکرد سال ۱۴۰۴ است یعنی درآمد و فروش کسب‌وکار در سال ۱۴۰۴ که تکالیف آن در سال ۱۴۰۵ انجام میشود.
برای عملکرد سال ۱۴۰۵ که تکالیف آن در سال ۱۴۰۶ انجام خواهد شد، عدد نهایی تبصره ماده ۱۰۰ باید بر اساس قانون بودجه و دستورالعمل‌های مربوط به همان عملکرد بررسی شود.
بنابراین نباید رقم ۷۲۰ میلیارد ریال را بدون ذکر عملکرد سال ۱۴۰۴ به عنوان سقف ثابت و همیشگی تبصره ماده ۱۰۰ معرفی کرد.
مهلت انجام تکالیف در سال ۱۴۰۵
برای عملکرد سال ۱۴۰۴، مهلت انجام تکالیف مالیاتی صاحبان مشاغل و ارسال فرم مالیات مقطوع تبصره ماده ۱۰۰ طبق بخشنامه شماره ۲۰۰/۱۴۰۵/۴۵ مورخ ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ تا ۳۰ آبان ۱۴۰۵ تمدید شده است
تغییرات مهم نسبت به سال‌های قبل
یکی از تغییرات مهم در تبصره ماده ۱۰۰، افزایش سقف فروش برای استفاده از این تسهیلات است. برای عملکرد سال ۱۴۰۴، سقف فروش کالا و خدمات برای استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ به ۷۲۰ میلیارد ریال (۷۲ میلیارد تومان) رسیده است در حالی که این سقف برای عملکرد سال قبل ۲۱۶ میلیارد ریال بود.
این افزایش به این معناست که بخشی از صاحبان مشاغلی که در سال‌های قبل به دلیل عبور از سقف فروش امکان استفاده از تبصره ماده ۱۰۰ را نداشتند، در صورت داشتن سایر شرایط، ممکن است در سال جدید مشمول این تبصره شوند.
بنابراین در بررسی شرایط سال ۱۴۰۵، صرفاً نباید به سوابق سال‌های قبل یا سقف قبلی استناد کرد؛ میزان فروش همان سال عملکرد و شرایط اعلام‌شده برای همان دوره باید ملاک قرار گیرد.
نقش مشاور مالیاتی در استفاده از تبصره ماده ۱۰۰
اگر وضعیت مالیاتی ساده‌ای دارید، ممکن است تکمیل فرم تبصره ماده ۱۰۰ بدون کمک مشاور نیز امکان‌پذیر باشد. اما در شرایطی مانند مغایرت اطلاعات فروش، سوابق مالیاتی پیچیده یا اختلاف با مبلغ مالیات تعیین‌شده، مشورت با متخصص می‌تواند به تصمیم‌گیری دقیق‌تر کمک کند.
نقش مشاور در اینجا صرفاً ارسال فرم نیست بلکه می‌تواند شرایط استفاده، اطلاعات مالی و مبلغ مالیات تعیین‌شده را بررسی کند تا مؤدی با آگاهی بیشتری تصمیم بگیرد. برای دریافت مشاوره میتوانید با کارشناسان ایلیانو در تماس باشد.
نحوه پرداخت مالیات تبصره ۱۰۰
پس از تأیید فرم تبصره ماده ۱۰۰، مبلغ مالیات تعیین‌شده در سامانه به مؤدی نمایش داده میشود. پرداخت مالیات از طریق درگاه پرداخت سازمان امور مالیاتی انجام میشود و پس از پرداخت، رسید یا شماره پیگیری را نگهداری کنید تا در صورت نیاز، سابقه پرداخت قابل استناد باشد.
اگر مالیات تعیین‌شده به‌صورت قسطی قابل پرداخت باشد، تعداد اقساط، مبلغ هر قسط و سررسید آن در همان سال مشخص میشود. بنابراین ملاک پرداخت، اطلاعات درج‌شده در فرم و سامانه مالیاتی همان سال است نه شرایط اقساط سال‌های قبل.
نکته: مهلت پرداخت مالیات عملکرد ۱۴۰۴ نیز همراه با مهلت انجام تکلیف تا ۳۰ آبان ۱۴۰۵ تمدید شده است.
جمع‌بندی
تبصره ماده ۱۰۰ برای برخی صاحبان مشاغل، راهی ساده‌تر برای انجام تکالیف مالیاتی و پرداخت مالیات است؛ اما استفاده از آن به شرایط مشخصی بستگی دارد.
قبل از تأیید فرم، مهم‌ترین کار این است که شرایط استفاده، اطلاعات فروش و درآمد، مبلغ مالیات و مهلت انجام تکالیف را بررسی کنید. همچنین در صورت وجود مغایرت یا ابهام، بهتر است پیش از ارسال نهایی موضوع را بررسی کنید.